Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı

     anlatim1ANLAM BAKIMINDAN ANLATIM BOZUKLUKLARI

1) Gereksiz Sözcük Kullanma:    

  • Kulağıma eğilerek alçak sesle bir şeyler fısıldadı.
  • Bu yol yaya yürümekle bitecek gibi değil.
  • Onlar da beş yıldır karşılıklı mektuplaşıyorlar.
  • Geçmişteki hatıralardan bir şikayetim yok
  • Ülkemizin sorunları bitmiyor ,tükenmiyor
  • O günleri daha henüz dün gibi hatırlıyorum
  • Bu gece ısı sıfırın altında eksi beş derece olacak. *Gülmesinin nedeni bugün iyi bir haber almasındandır.

2) Sözcükleri birbiriyle karıştırma:

Anlamları veya yazılışları çok benzer olan sözcüklerin karıştırılması cümlenin anlam bütünlüğünü bozar.

  • Geri kalmışlık Türkiye’ye özel bir durum değil.   (özgü)
  • Bu binalar gerçekten çok yaklaşık yapılmış.    (yanaşık)
  • Size birazdan düğün resimlerini göstereceğim.  (fotoğraflarını)
  • Bir öğrenci sınıfta kalmışsa onun sınıfı geçmesini güçlendiren nedenleri araştırmak gerekir.  (güçleştiren)
  • Bizden son öğretim durumunu gösteren bir belge istedi.  (öğrenim)
  • Vatandaşlarımız arasında din ,dil,ırk ayrıntısı yapılamaz.  (ayrımı)
  • Bazı öğrenciler derste çok çekimserdir.  (çekingendir)
  • Uzun saçlı bir genç geldi,kendini bize tanıştırdı.  (tanıttı)

3) Sözcükleri Yanlış Anlamda Kullanma:

  • Şimdi size yarın yayınlanacak programlardan bazılarını  hatırlatıyoruz.  (tanıtıyoruz .. olmalı)
  • Bence sizin bu sınavı kaybetme şansınız hiç yok.   (ihtimaliniz yok… olmalı)
  • Bu yıl babamın yüzünden sınıfı geçtim.  (sayesinde)
  • Annesi iyi çorap dokurdu.  (örerdi)
  • Ektiğin fidanlar meyveye döndü. (diktiğin)
  • Cumhuriyet 1923 tarihinde ilan edildi.  (yılında)
  • Ben 21 Mart 1978 yılında doğmuşum.  (tarihinde)
  • Tırnakların bir hayli büyümüş.  (uzamış)

4) Sözcüğün Yapısındaki Yanlışlık:

  • Mehmet Efendi on beş yıldır bakkalcılık yapıyor.  (bakkallık…olmalı)
  • Yiyecekleri kokturmuşsun.   (kokutmuşsun…olmalı)
  • Bölgevi sorunlar artıyor.   (bölgesel…olmalı)
  • Dilimizi çirkinletmeyelim.  (çirkinleştirmeyelim)
  • Sizce bu kişi kaçtı mı kaçtırıldı mı?  (kaçırıldı mı)

5) Yerinde Kullanılmayan Sözcük veya Öğeler:    

  • Hakan çok iyi futbolcu ama fazla topla oynuyor.(topla fazla oynuyor…olmalı)
  • Bu çocuk seneye yüksek inşaat mühendisi olacak.(inşaat yüksek mühendisi…olmalı)
  • Eski Adana millet vekillerinden biri daha ölmüş.(Adana eski milletvekili…olmalı)
  • Günde kırk kere limonlu salatalık turşusu satan dükkana uğrardı.  (…satan dükkana günde kırk kere…)
  • Cesetler çok denizde kaldığından çürümüş.  (…denizde çokkaldığından… olmalı)
  • Burada her Allah’ın günü kaza oluyor.  (Allah’ın hergünü…olmalı)
  • Başbakan Çin’e bu yılın sekizinci büyük gezisini yapıyor.(…… Çin’e yapıyor…olmalı)
  • Değil bir lokma ekmek bir tabak yemek yine bulamaz.(Değil bir tabak yemek, bir lokma ekmek bile…)

6) Anlamca Çelişen Sözcüklerin Bir Arada  Kullanılması:

  • Hiç şüphesiz bu olaya en çok üzülen başkan olsa gerek.  (sözcükler, anlamca çelişiyor.)
  • Şüphesiz sanatçı bu alanda çok başarılı eserler vermiş olmalı.
  • Kesinlikle söyleyebilirim ki tedavi hastayı ayağa kaldırabilir.
  • Gönderdiğim paketi eminim bugüne kadar almış olmalısınız.
  • Müdür Bey bu adam için:”Çok mütevazi , burnundan kıl aldırmayan biridir.”diyor.
  • Artık kesinlikle böyle bir hataya düşmeyebilir.
  • Okulu bitireli hemen hemen  tam on yıl oldu.
  • Elbette onunla birlikte gitmiş olabilirler.

7) Deyim ve Atasözü Yanlışları:

Deyimler ve atasözleri kalıplaşmış kelime gruplarıdır.

Bu yüzden deyimlerdeki  kelimeler kesinlikle değiştirilemez.

Kullanılan deyim, cümleye de uygun olmalıdır.

  • Çok acıktım midem zil çalıyor.   (Karnım zil çalıyor…olmalı)
  • O kadar kalabalık ki çuvaldız atsan yere düşmez.  (İğne  atsan…olmalı)
  • Ona ayak bağı oluyor , işini çabuk bitirmesini sağlıyordu.   (deyim, yanlış açıklanmış.)
  • Ona yardım et elinden geleni ardına koyma.   (deyim, yanlış  açıklanmış.)
  • Alma garibin ahını çıkar aheste aheste.  (Alma mazlumun  ahını…olmalı)

8) Gereksiz Yardımcı Eylemler Kullanma:                                                                                           

   Türkçede doğrudan fiil olarak çekimlenebilecek bir kelimenin yardımcı eylem alarak çekimlenmesi yanlıştır.

  • Boşuna umut etme oraya gelmeyeceğim.  (Boşuna umma, oraya gitmeyeceğim…olmalı)
  • Benden kuşku etmemelisin.  (kuşkulanmamalısın)
  • Senin düşüncelerin hiçbir zaman bana etki etmez. (beni etkilemez)
  • Bu işi onun yapabileceğinden şüphe etmiyorum.   (şüphelenmiyorum)

9) Mantık Hataları:                                                                                                                                         

İyi ve sağlam bir cümlenin temel mantık ilkelerine uygun olması gerekir aksi taktirde anlatım bozukluğu yapılmış olur.

  • Seninle değil şehir içinde gezmek, dünya turuna bile çıkılmaz.
  • Önümüzdeki haftanın önemli programlarından bazılarını sizlere hatırlatmaya çalıştık.
  • Beyin zarı iltihapları iyi tedavi edilmezse ölüme;hatta sara nöbetlerine dahi yol açabilir.
  • Karar TBMM’nin 230’a karşı 190 oyla aldığı bir kararla kabul edildi.

10) Zamir Eksikliğinden Kaynaklanan Anlatım Bozuklukları:

Bazı cümlelerde iyelik zamiri kullanılmadığı taktirde bir anlam belirsizliği ortaya çıkar.Cümlenin başına hem senin hem de onun zamirini getirebiliyorsak orada bir anlam belirsizliği vardır.Bu tip cümlelerdeki anlam belirsizliğini gidermek için cümlenin uygun bir yerine iyelik zamirinin getirilmesi gerekir.Aksi taktirde anlam belirsizliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu doğar.

  • Ehliyetini polis almış öyle mi?    (kimin ?  –   senin , onun ? )
  • Bana ne söyleyeceğini biliyorum.     (senin …. Onun?)
  • Geleceğini ben biliyordum.
  • Yarışmada birinci olduğuna sevindim.

Not:  Bazen de bu belirsizlik noktalama işaretleriyle giderilir.

  • Hırsız, çocuğu kovaladı.
  • Genç, adama seslendi.
  • O, soruları yapamadı.

 DİL BİLGİSİ BAKIMINDAN ANLATIM BOZUKLUKLARI

1) Yüklem Yanlışlığından Doğan Anlatım Bozuklukları:

Yüklemle ilgili yanlışlıklar, yüklemin çatı,kişi,zaman,yardımcı

eylemler,ek eylemler gibi noktalarda cümleye uygunluk

göstermemesi durumudur.

  • Kahvaltıda peynir,ekmek ve çay içtik.   (Peynir, ekmek yedik,  çay içtik… olması gerekiyor.)
  • İçkiyi az sigarayı hiç içmem.       (İçkiyi az içerim, sigarayı hiç  içmem .. olması gerekiyor.)
  • Kimin dürüst,kimin dürüst olmadığını biliyor.
  • Suçlamaların yersiz ve doğru olmadığını söyle.

2) Özne Yanlışlığından Doğan Anlatım Bozuklukları:

Cümlede öznenin bulunmamasından,öznenin gereksiz ekler almasından, ya da özne olmayacak bir sözün özne gibi  kullanılmasından kaynaklanır.

  • Dernek müdürünün yetkileri alındı ve kovuldu.   (dernek   müdürü görevden alındı… olması gerekiyor.)
  • O insanların sayısı azalıyor bulunmaz oluyor.   (Bu insanlar az  bulunuyor…olması gerekir.)
  • Belediye tarafından yaptırılan dört katlı binanın inşaatı bitirildi  ve hizmete girdi.   (bina hizmete girdi..olmalı)
  • Yaşlı adamın parası alınarak evine gönderildi.
  • Viraja hızlı giren aracın lastiği patladı ve kaza yaptı.

3) Özne Yüklem Uyuşmazlığından Kaynaklanan Anlatım  Bozukluğu:                                             

    Öznenin tekillik çoğulluk ve şahıs bakımından uyuşması gerekir;aksi taktirde anlatım bozukluğu ortaya çıkar.

a) Topluluk isimleri özne ise yüklem tekil olur; ancak topluluk isimleri çoğul eki alıyorsa  yüklem de alabilir.

  • Bizim takım sahaya çıktılar.   (Bizim takım sahaya   çıktı…olmalı)
  • Takımlar nihayet sahaya çıktılar.  (… çıktı.)
  • Ordular uzun süredir savaşıyorlar.  (…savaşıyor.)

    b)  Bitki,hayvan,cansız varlık ve organ isimleri çoğul durumda özne ise yüklem tekil olur.

  •   Nedense köpekler sabaha kadar havladılar.   (havladı…olmalı)
  • Çiçekler sıcaktan kurumuşlar.
  • Bu sıralar çok sağlam yapılmışlar.

Not: İnsan dışı varlıklar kişileştirme yolu ile çoğul özne ise yüklem de çoğul olabilir.

  • Martılar denize dalıp dalıp çıkıyorlar.
  • Martılar bize selam getirdiler.
  • Dağlar beyaz şallarını omuzlarına attılar.

c) Eylem isimleri ,çoğul özne ise yüklem tekil olur.

  •  Gülüşmeler çok uzun sürdüler.
  • Tartışmalar sabaha kadar devam ettiler.

d) Çoğul sayılar özne ise yüklem tekil olur.

  • İki kişi bankayı soymuşlar.
  • Derse on öğrenci girmediler.
  • Bana beş soru bıraktılar.

e) Saygı,sitem,küçümseme gibi durumlar için özne tekil de olsa yüklem çoğul yapılabilir.

  • Ahmet Bey bizi hatırlamadılar.
  • Ayşe Hanım odasında yoklar.

f) Öznede belgisiz zamir ya da belgisiz sıfat varsa yüklem tekil olur.

  • Hiçbiri sizi görmüyorlar.
  • Herkes bu konuda aynı fikirdeydiler.
  • Birçok kişi aynı sorunu tartışıyorlar.

g) Bir cümlede birden fazla özne varsa ve bu öznelerin biri

1. kişi ise yüklem 1. çoğul olur.

  • Ali, Ahmet ve ben dün size uğramıştık.
  • Ben ve kardeşim size inanmıyoruz.

h) Birden fazla özneden biri 2.kişi ise yüklem 2.çoğul;

öznelerin biri 3.kişi ise yüklem 3. çoğul olur.

  • Sen ve kardeşin derse girmemişsiniz.
  • Ahmetle o bu akşam gelecekler.
  • Ben,sen,o burada nöbet tutacağız.

4) Tümleç Yanlışları:                                                                                                                               

Özellikle sıralı cümlelerde tümleç (dolaylı tümleç,nesne,zarf tümleci) kullanılması gereken yerde kullanılmamışsa anlatım bozulur.Bir tümlecin birden çok yüklem için ortak kullanımı mümkündür.Ancak bu ortak tümleç yüklemlerden birine dahi uymazsa cümlede anlatım bozukluğu doğar.

a)  Dolaylı Tümleç Eksikliği:

  • Düşman kenti bombaladı ; ama giremedi.(ama kente giremedi…olmalı)
  • Çukurova’nın toprağı insanı diriltir, umut verir.(insana umut verir…olmalı)
  • Sizi önemseyen ve inanan insanlar var.(…size inanan insanlar var. olmalı)
  • Gençlerden çok şey bekliyoruz;fakat değer vermiyoruz.(fakat onlara değer vermiyoruz)

b)  Zarf Tümleci Eksikliği:

  • Yeni yetişen sanatçılara yardım eder,ilgilenirdi.(onlarla ilgilenirdi…olmalı)
  • Bir daha seni görmek ve karşılaşmak istemiyor.(seninle karşılaşmak istemiyor…olmalı)
  • Arkadaşlarını aradı,sonra buluştu. (onlarla buluştu)

c)  Nesne Eksikliği:

  • Size teşekkür etmek ve kutlamak istiyor.(sizi kutlamak istiyor…olmalı)
  • Yazıya özendiği,dikkatle yazdığı belliydi.(yazıyı dikkate aldığı belliydi…olmalı)
  • Sana telefon açmış,merak ediyormuş.(seni merak ediyormuş…olmalı)
  • Evin onarımını haftaya bitirecek , sonra da satacak.(sonra   da evi satacak)

Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir