Türkçe koşul tümcelerinde ne soru sözcükleri

Koşul tümceleri ve ne soru öbekleri sıklıkla incelenen ve değişik açılardan betimlenen konulardan ikisidir. Bu yoğun incelemelerin nedeni her iki dilsel kümenin karmaşık sözdizimsel davranışlar sergilemesidir. Bu çalışmada Türkçedeki koşul tümcelerin öncül tümceciklerinde ne soru sözcükleri kullanılması sonucunda oluşan ve koşul soru tümceleri olarak adlandırılan tümceler ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı koşul tümcelerinin bir kümesini oluşturan koşul soru tümcelerini sergiledikleri sözdizimsel özellikler açısından koşul tümcelerin diğer yapıları ile karşılaştırılmak yoluyla incelemektedir. Öncül tümceciklerde ne soru sözcükleri içeren koşul soru tümcelerinin diğer koşul tümcelerinden farklı sözdizimsel özelliklere sahip oldukları gözlenmektedir. Bu farklılıklardan ilki diğer koşul tümcelerinde seçimlik olarak kullanılan eğer bağlacının koşul soru tümcelerinde kullanılamamasıdır. Diğer farklılık ise öncül-sonuç tümcecik diziliminin diğer koşul tümcelerinin aksine koşul soru tümcelerinde sabit olması ve sonuç-öncül diziliminin dilbilgisel olmayan tümcelere neden olmasıdır. Diğer bir deyişle koşul soru tümceleri yalnızca öncül-sonuç dizilimine sahiptir. Eğer bağlacının koşul soru tümcelerinde kullanılamaması adı geçen bağlacın [+ne] özelliği taşımamasıdır. Koşul soru tümcelerinde öncül-sonuç tümcecik diziliminin tek seçenek olması ise öncül tümcecikde üretilen kavramsal çerçevenin sonuç tümceciğinde dile getirilecek olan sorunun ifade edilebilmesi için ön koşul olmasından kaynaklanmaktadır. Kısacası kavramsal çerçeve oluşturulmaksızın sonuç tümceciğindeki sorunun dinleyiciye yöneltilmesi mümkün değildir. Bu nedenle diğer koşul yapıları ve Türkçedeki diğer yantümcelerin aksine koşul soru tümcelerinin tümcecik dizilimi son derece sabittir, hatta bu dizilimin donuk bir örüntü olduğu da ileri sürülebilir. Yukarıda özetlenen koşul soru tümcelerinin sözdizimsel özellikleri eğer bağlacına ilişkin özellikleri de ortaya koymaktadır. Eğer bağlacı yukarıda da belirtildiği gibi [+ne] özelliği taşımaması nedeniyle koşul soru tümcelerinde kullanılamamaktadır. Bu kısıtlama adı geçen bağlacın etki alanını da ortaya koymaktadır. Koşul soru tümcelerinin diğer koşul tümceleriyle karşılaştırılması sonucunda eğer bağlacının etki alanının öncül tümcecikle sınırlı olduğu ortaya çıkmaktadır. Ancak öncül tümcecikde içe yerleştirilmiş bir yantümce olduğunda ise bu yantümce eğer bağlacının etki alanına girmemektedir ve eğer bağlacı bu yantümcecikde yer alan öğelerin özellikleri üzerinde etkili değildir. Dolayısıyla eğer bağlacı dar bir etki alanına sahiptir. İnceleme aynı zamanda ne soru sözcüklerinin koşul soru tümcelerinde sergilediği sözdizimsel davranışları da ortaya koymaktadır. Ne soru sözcüklerinin basit tümcelerde sergiledikleri özellikleri, eylem öncesi konumda yer alma ve tümce başı konumda da kullanılabilme, koşul soru tümcelerinin öncül tümceciklerinin de sergilediği gözlenmiştir.

Yorum Bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir